ECLUSE: energietransitie in haven Antwerpen
Vlaams minister voor Energie en Klimaat Melissa Depraetere bracht eind 2025 een bezoek aan de werf en huldigde de tunnel in.
De werkzaamheden die stoomnetwerk ECLUSE van de linker- naar de rechteroever van de Schelde zal brengen zijn inmiddels in een ver gevorderd stadium. De tunnel waarlangs de leidingen de Schelde zullen kruisen is eind vorig jaar al voltooid. In de tunnel is alles voorzien om de stoom van de waste-to-energy installaties van Indaver en SLECO op de linkeroever tot bij de eerste afnemer op de rechteroever (Evonik) te brengen. De stoomlevering betekent een jaarlijkse bijkomende reductie van 100.000 tot 150.000 ton CO2-emissies, een belangrijke stap in de richting van een koolstofarme energievoorziening voor de haven van Antwerpen. De oplevering van het volledige project is eind dit jaar voorzien.
In maart 2024 startten de werken aan de ECLUSE-tunnel na jaren van voorbereiding en nauwgezette planning. Via deze tunnel, een technisch huzarenstukje, zal ECLUSE stoom die gegenereerd wordt tijdens het verbranden van afval in de waste-to-energy installaties in Doel, transporteren naar Evonik. De tunnel vormt een belangrijke uitbreiding van het bestaande ECLUSE-netwerk dat vandaag de dag vijf bedrijven in de Waaslandhaven van processtoom voorziet.
Langste microtunnel
Met een lengte van 1.288 meter is dit de langste microtunnel ooit geboord in België. De tunnel heeft een interne diameter van drie meter en biedt ruimte aan de ECLUSE 2-leidingen, een centraal onderhoudspad en extra capaciteit voor toekomstige leidingen en kabels. De tunnel werd geboord door middel van ‘microtunneling’. Dit is een techniek om ondergrondse tunnels aan te leggen zonder sleuven te graven in een grote variëteit aan grondsoorten. Deze techniek is uiterst geschikt voor boringen onder wegen, spoorlijnen en rivieren. De boring zelf duurde veertien weken en verliep volledig volgens plan. Waar initieel een gemiddelde vooruitgang van 70 meter per week werd verwacht, werd uiteindelijk een indrukwekkende 92 meter per week gehaald.
ECLUSE Antwerpen bewijst dat investeringen in duurzame energie zowel goed zijn voor het klimaat als voor de industrie.
Stoom voor chemische processen
Bij het verbranden van afval in de waste-to-energy installaties van Indaver en SLECO in Doel worden de rookgassen gebruikt om stoom te genereren. Die stoom wordt sinds 2019 rechtstreeks geleverd aan vijf naburige bedrijven in de Waaslandhaven, die de stoom volgens hun behoeften afnemen om in te zetten in hun chemische processen. Het transport geschiedt onder een constante druk van zo’n 40 bar en een temperatuur van ongeveer 400°C. Met de uitbreiding naar de rechteroever en de aansluiting van Evonik op het ECLUSE-netwerk wordt het aandeel stoom dat rechtstreeks gebruikt wordt, straks aanzienlijk verhoogd.
Klimaatdoelstellingen
Evonik heeft op haar locatie in Antwerpen een grote stoomvraag. Momenteel wordt die behoefte nog ingevuld door met name het verbranden van aardgas. Door zich aan te sluiten op het ECLUSE-netwerk kan Evonik het gebruik van aardgas aanzienlijk terugschroeven. Die reductie komt overeen met het jaarlijkse verbruik van meer dan 38.000 gezinnen. Door gebruik te maken van de stoom van ECLUSE, vermijdt Evonik bovendien jaarlijks de uitstoot van zo’n 100.000 tot 150.000 ton CO2. Zo draagt ECLUSE actief bij aan de energietransitie in de haven van Antwerpen en het behalen van de klimaatdoelstellingen.
Kantelmoment
,,Door onze stoombehoefte voortaan grotendeels in te vullen met koolstofarme energie uit afvalverbranding, zetten we een grote stap richting onze doelstelling van 55% CO₂-reductie tegen 2030. Dit project toont hoe industriële samenwerking en technologische innovatie hand in hand gaan om de klimaatdoelstellingen van Vlaanderen én Europa waar te maken. Evonik is trots om als eerste afnemer op de rechteroever mee vorm te geven aan een duurzamer industrieel ecosysteem in de haven van Antwerpen. De aansluiting op het ECLUSE-netwerk markeert een kantelmoment in onze klimaatstrategie,” aldus Ivan Pelgrims, Afgevaardigd Bestuurder Evonik Antwerpen NV.
Fossielvrije toekomst
,,Als minister van Klimaat en Energie vind ik het enorm belangrijk dat bedrijven actief meewerken aan de energietransitie. De ECLUSE-tunnel onder de Schelde bewijst dat investeringen in duurzame energie zowel goed zijn voor het klimaat als voor onze industrie. Het maakt bedrijven minder afhankelijk van schommelende aardgasprijzen op geopolitiek onstabiele markten. En het verankert onze energie-intensieve industrie richting een fossielvrije toekomst. Dat is op zijn beurt weer goed voor het behoud van onze jobs. Projecten als deze blijven we aanmoedigen,” zegt Vlaams minister voor Energie en Klimaat Melissa Depraetere.
Samenwerking
Het ECLUSE-project wordt gerealiseerd in een samenwerking tussen private en publieke partners: Indaver, SLECO, FINEG, Maatschappij Linkerscheldeoever en Port of Antwerp-Bruges met steun van de Vlaamse overheid. Het stoomnetwerk dat zijn oorsprong kent in de Waaslandhaven werd ‘ECLUSE’ gedoopt, Frans voor ‘sluis’, omdat het stoom doorsluist van waste-to-energy installaties naar de industrie in de haven. Dit ambitieuze, superstrategische project verduurzaamt de energievoorziening in de Antwerpse haven en verankert de industrie in deze regio.
De waste-to-energy installaties van Indaver in Doel.
Evonik Antwerpen
Evonik gaat verder dan de grenzen van de chemie dankzij een combinatie van innovatiekracht en toonaangevende technologische expertise. Met 9 productie-eenheden en bijna 1.000 medewerkers behoort Evonik Antwerpen tot de grootste vestigingen van het chemieconcern. De aanleg van de tunnel biedt ook mogelijkheden voor verdere uitbreiding van het ECLUSE-netwerk. In de toekomst kunnen meer bedrijven op de rechteroever aansluiten, waardoor de circulaire en klimaatneutrale industriële cluster verder wordt versterkt.
Indaver
Duurzaam afvalbeheer is een essentiële schakel voor de circulaire economie. Voor Indaver, dochteronderneming van het wereldwijde Katoen Natie, is duurzaam afvalbeheer core business. Voor het concern is afval geen eindproduct, maar een bron van grondstoffen en energie. Indaver zet het in op projecten om elke joule uit afval waarde te geven. Tegelijkertijd wordt een duurzame oplossing geboden voor het afval van haar klanten.
Warmtenet Antwerpen Noord
Zowel wat betreft de energiebevoorrading als de energietransitie wil Port of Antwerp-Bruges ook in de toekomst haar pioniersrol blijven vervullen. Zo wordt de circulaire economie ook gestimuleerd met de implementatie van het Warmtenet Antwerpen Noord-project, in samenwerking met duurzame afvalbeheerder Indaver.
Boortmalt
Dit warmtenet levert sinds 2024 al warmte aan Boortmalt. Het heeft in de Antwerpse haven, zo’n tien kilometer van de site van Indaver, de grootste mouterij ter wereld met een grote warmtevraag voor het moutproces. Een pijpleidingentraject door de Antwerpse haven koppelt de site van Indaver Antwerpen met mouterij Boortmalt. Het bedrijf ruilt sindsdien aardgas en WKK in voor restwarmte van Indaver om mout te produceren. Bovendien is dit netwerk het eerste ‘open access’ warmtenet in België, wat mogelijkheden biedt voor nieuwe leveranciers en afnemers.
De circulaire economie wordt ook gestimuleerd met Warmtenet Antwerpen Noord, dat al sinds 2024
warmte levert aan Boortmalt voor het moutproces.
